نوکاردکی یا پلاتیپوس (Platypus / Ornithorhynchus anatinus) یکی از عجیبترین موجودات روی زمین است. این حیوان به گروه «تکسوراخیان» یا پستانداران تخمگذار تعلق دارد و ترکیبی شگفتانگیز از ویژگیهایی دارد که کمتر در کنار هم دیده میشوند:
منقار پهن و حساس برای یافتن شکار در زیر آب
اندامهای پردهدار برای شنا کردن
خارهای سمی در بازوهای نرها که برای دفاع استفاده میشود
نکته جالب دیگر اینکه مادهها هم با خارهای کوچک متولد میشوند، اما این خارها قبل از یکسالگی از بین میروند.
اما در سال ۲۰۲۰ کشفی عجیبتر اتفاق افتاد: پلاتیپوس زیر نور فرابنفش (UV) میدرخشد!
کشف شگفتانگیز: درخشش آبی-سبز پلاتیپوس زیر نور UV
پژوهشگران کالج نُرلَند در ویسکانسین و دانشگاه ایالتی کلرادو زمانی که سه نمونه نگهداریشده از پلاتیپوس (از تاسمانی و نیو ساوت ولز استرالیا) را زیر نور فرابنفش قرار دادند، مشاهده کردند که خز این حیوان یک درخشش آبی-سبز از خود ساطع میکند.
این پدیده «بیوفلوئورسانس» نام دارد. در این حالت، موجود زنده نور پرانرژی مثل فرابنفش را جذب میکند و سپس آن را به صورت نور کمانرژیتر و قابل مشاهده بازتاب میدهد.
این موضوع با «بیولومینسانس» متفاوت است؛ بیولومینسانس زمانی رخ میدهد که موجود، درون بدن خود نور تولید میکند (مثل کرم شبتاب یا برخی انواع عروس دریایی).
بیوفلوئورسانس خاص پلاتیپوس نیست. این پدیده پیش از این در پستاندارانی مانند صاریغها، سنجابهای پرنده و بعدها در خرگوشهای صحرایی، وامبتها و گونههای دیگر نیز مشاهده شده است.
چرا پلاتیپوس میدرخشد؟ هنوز هیچکس مطمئن نیست!
هنوز دلیل قطعی برای این پدیده پیدا نشده، اما چند فرضیه مطرح شده است:
۱. کمک به استتار
ممکن است جذب نور فرابنفش باعث شود پلاتیپوس زیر نور UV برای شکارچیانی که UV میبینند کمتر قابل مشاهده باشد.
۲. شناسایی یکدیگر در شب
احتمال دیگر این است که این درخشش نوعی سیگنال نوری بین پلاتیپوسها باشد تا در تاریکی یکدیگر را تشخیص دهند.
۳. خاصیت شیمیایی بدون هدف خاص
ممکن است این درخشش هیچ فایده زیستی خاصی نداشته باشد و صرفاً نتیجه ویژگیهای شیمیایی خز حیوان باشد.
آیا پلاتیپوسهای زنده هم میدرخشند؟
نخستین پلاتیپوسهایی که زیر UV بررسی شدند، نمونههای موزهای بودند و احتمال میرفت مواد شیمیایی خز آنها در طول زمان تغییر کرده باشد.
اما بررسی بقایای تازه نشان میدهد که پلاتیپوسهای زنده نیز همین ویژگی را دارند و واقعاً زیر نور UV میدرخشند.
جمعبندی
پلاتیپوس نهتنها یکی از عجیبترین پستانداران جهان است، بلکه با توانایی درخشیدن زیر نور فرابنفش شگفتیهای بیشتری را آشکار کرده است. هرچند علت دقیق این پدیده هنوز مشخص نیست، اما مطالعات آینده میتواند راز این درخشش جادویی را برای همیشه روشن کند.