مطالعهای جدید نشان میدهد که یک تپه غولپیکر عقربشکل که قرنها پیش در مکزیک ساخته شده است، ممکن است با انقلابین (تغییر جهت ظاهری حرکت) تابستانی و زمستانی خورشید همراستا باشد.
باستانشناسان در سال ۲۰۱۴ در حین بررسی سیستمهای آبیاری ماقبل تاریخ در دره تئواکان، واقع در حدود ۲۶۰ کیلومتری جنوب شرقی مکزیکو سیتی، این تپه به طول ۶۲.۵ متر را شناسایی و مستند کردند. چندین اثر و هدایای باستانی در این تپه عقرب کشف شد که به تیم باستانشناسی کمک کرد تا قدمت آن را به دوران کلاسیک متأخر و پسا-کلاسیک اولیه (حدود ۶۰۰ تا ۱۱۰۰ پس از میلاد) تخمین بزنند.
این تپه عقربشکل بهطور قابل توجهی در طول قرنها سالم مانده است. این تپه با ترکیبی از خاک و سنگ که تا ۸۰ سانتیمتر ارتفاع دارد، دارای سر، بدن، چنگالها و دُم تراشیده شده است. تیم باستانشناسی، آثار باستانی مدفونشدهای را در جایی که «نیش» عقرب قرار میگرفته، پیدا کردند.
کشف و اهمیت آن
پژوهشگران در این مطالعه که در ۲۹ اوت در مجله Ancient Mesoamerica منتشر شد، نوشتند: «این نوع نمادسازی تپهای در میانآمریکا کاملاً غیرمعمول است.»
دکتر جیمز نیلی، نویسنده اصلی مطالعه و استاد بازنشسته باستانشناسی در دانشگاه تگزاس در آستین، گفت که این کشف نشان میدهد که مردم عادی میانآمریکا، نه فقط نخبگان، به آسمان نگاه کرده و وقایع نجومی را زیر نظر داشتهاند. نیلی در ایمیلی به Live Science گفت: «این اولین نشانهای است که دانش و کنترل پدیدههای نجومی مبتنی بر مشاهدات خورشیدی، کاملاً در انحصار طبقه نخبه نبوده است.»
رصدخانه نجومی
این تپه عقرب یکی از ۱۲ تپه است که به نظر میرسد بخشی از یک مجموعه مدنی و تشریفاتی به مساحت حدود ۹ هکتار باشند. این مجموعه ممکن است برای رصد نجومی مورد استفاده قرار میگرفته و به کشاورزان کمک میکرده تا زمان انجام مراسم و کاشت و برداشت محصولات خود را تشخیص دهند.
در حالی که برخی از این تپهها دارای اتاقها و دیوارها هستند، اما تنها تپه عقرب دارای شکل خاصی است که آن را به یک تپه نمادین تبدیل میکند—تودهای از خاک که عمداً به شکل، نماد یا پیکرهای خاص درآورده شده است. در حالی که هزاران تپه خاکی ساختهشده توسط بومیان آمریکا در آمریکای شمالی یافت میشود، تپههای نمادین در میانآمریکا «بهطور قابل توجهی نادر» هستند که کشف تپه عقرب را به یک یافته کمیاب تبدیل میکند.
عقرب به عنوان یک نماد
عقرب، که با نام تلاهویسکالپانتکوهتلی (Tlāhuizcalpantēcuhtli) شناخته میشد، یک خدای قدرتمند در میانآمریکای پیش از ورود اسپانیاییها بود. بسیاری از مردم میانآمریکا آن را یک خدای آسمانی و یک شخصیت برجسته در مجموعه خدایان آزتک میدانستند. پژوهشگران در این مطالعه نوشتند که برای مردم میانآمریکا، تلاهویسکالپانتکوهتلی نماد ناهید (زهره)، ستاره صبحگاهی، بوده است.
همراستایی با انقلابین خورشیدی
هنگام مطالعه تپه عقربشکل، تیم باستانشناسی متوجه شدند که جهتگیری آن به سمت شرق-شمال شرقی است، که این سرنخ نشان میدهد تپه با طلوع خورشید در انقلاب تابستانی همراستا است. برای بررسی این موضوع، پژوهشگران مسیر خورشید را در انقلابهای تابستانی و زمستانی محاسبه کردند.
آنها در این مقاله نوشتند: «ما تخمین میزنیم که در صبح انقلاب تابستانی، اگر فردی از محل ‘نیش’ (گروه سفالی دایرهای در انتهای فرضی دُم عقرب) دید بزند، خورشید دقیقاً بالای نوک پنجه شمالی (چپ) طلوع خواهد کرد.»
انقلاب تابستانی یک تاریخ تشریفاتی مهم در میانآمریکا بوده است، زیرا آغاز فصل بارانی و کاشت را نوید میداد. پژوهشگران اضافه کردند: «در روزهای منتهی به انقلاب تابستانی، خورشید بین دو چنگال طلوع میکرد و بدین ترتیب نزدیک شدن فصل بارانی را به کشاورزان محلی خبر میداد تا بتوانند مزارع خود را برای کاشت آماده کنند.»
به همین ترتیب، غروب خورشید در انقلاب زمستانی نیز با تپه عقربشکل مرتبط است. تیم دریافت که اگر فردی در نوک پنجه چپ بایستد، میتواند غروب خورشید را فراتر از نیش ببیند.
پژوهشگران در این مطالعه نتیجه گرفتند: «بر اساس این تخمینها، تپه عقرب به کاربران خود امکان میداده تا تاریخهای انقلابهای تابستانی و زمستانی را شناسایی کنند، که این همترازیها برای معماری میانآمریکا متداول بودهاند.»
کشف این تپهها و رصدخانه نجومی در میان کانالهای آبیاری، پیچیدگی تمدن میانآمریکایی را که آنها را ساخته، نشان میدهد. دکتر نیلی اضافه کرد که «این امر نشان میدهد که کامپسینوسهای ماقبل تاریخ کشاورزان روستایی زندگیای با استقلال و خودتصمیمی بسیار بیشتر از کنترل نخبگان/دولت داشتهاند، همانطور که همتایان مدرن آنها نیز چنین هستند.»