هنگامی که بلایای طبیعی مانند طوفانهای گرمسیری یا زلزله رخ میدهند، اغلب فجایع ثانویهای مانند سیل، سونامی و بیماریها را به دنبال دارند که باعث افزایش شمار قربانیان، خسارات مالی و زیانهای اقتصادی میشوند. در ادامه، ۱۲ مورد از مرگبارترین بلایای طبیعی قرن بیستم و بیست و یکم را بررسی میکنیم که میلیونها نفر را به کام مرگ کشانده، شهرها را ویران و جوامع را نابود کردهاند.
سیل رود یانگتسه، ۱۹۳۱
کشور: چین
تعداد قربانیان تخمینی: ۳.۷ میلیون نفر
سیلابهای بزرگ در امتداد رود یانگتسه (چانگ جیانگ) در مرکز و شرق چین از دوران باستان تاکنون رخ داده و خسارات مالی و جانی قابل توجهی به بار آورده است، اما سیل فاجعهبار سال ۱۹۳۱ بیهمتا بود. این سیل دهها هزار مایل مربع را درنوردید، مزارع برنج و شهرهای مختلفی از جمله نانجینگ و ووهان را زیر آب برد و بیش از ۵۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داد. سازمانهای دولتی، از جمله اداره ملی اقیانوسی و جوی، شمار قربانیان را حدود ۳.۷ میلیون نفر تخمین زدند.
طوفان بولا، ۱۹۷۰
کشور: پاکستان شرقی (بنگلادش کنونی)
تعداد قربانیان تخمینی: ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار نفر
طوفان بولا، که به آن طوفان دلتای گنگ-براهماپوترا نیز گفته میشود، یک طوفان گرمسیری فاجعهبار بود که در ۱۲ نوامبر ۱۹۷۰ به پاکستان شرقی (بنگلادش کنونی) حمله کرد و صدها هزار نفر را در دلتای پرجمعیت گنگ-براهماپوترا به کام مرگ کشاند. اگرچه این طوفان در بالاترین رده شدت طوفانها قرار نداشت، اما یکی از مرگبارترین طوفانهای ثبتشده در تاریخ بود. سرعت باد این طوفان به ۱۸۵ کیلومتر در ساعت رسید و در ۱۲ نوامبر به سواحل پاکستان شرقی رسید. این طوفان با بالا آمدن سریع سطح دریا (موج طوفان) همراه بود که مناطق پست را زیر آب برد. بیشتر مرگ و میرها ناشی از غرق شدن بودند و کل روستاها از بین رفتند. این فاجعه تأثیرات سیاسی نیز داشت؛ ناتوانی پاکستان غربی در ارسال کمکهای کافی، یکی از عوامل کلیدی در اعتراضات گسترده و درخواست استقلال در پاکستان شرقی بود.
زلزله تانگشان، ۱۹۷۶
کشور: چین
تعداد قربانیان تخمینی: ۲۴۲ تا ۶۵۵ هزار نفر
در ۲۸ ژوئیه ۱۹۷۶، زلزلهای به بزرگی ۷.۵ ریشتر، شهر صنعتی و معدنی تانگشان در چین را تقریباً با خاک یکسان کرد و یکی از مرگبارترین بلایای طبیعی ثبتشده در تاریخ را رقم زد. تعداد قربانیان به طور رسمی ۲۴۲ هزار نفر اعلام شد، اما ممکن است تا ۶۵۵ هزار نفر نیز بوده باشد. دستکم ۷۰۰ هزار نفر دیگر نیز زخمی شدند و خسارات مالی گستردهای به بار آمد که حتی پکن (در فاصله حدود ۱۱۰ کیلومتری غرب تانگشان) را نیز تحت تأثیر قرار داد. اکثر تلفات ناشی از فروریختن خانههای بنایی غیرمسلح بود که مردم در آنها خوابیده بودند. تکانهای زلزله از فاصله بیش از ۱۱۰۰ کیلومتری نیز احساس شد و در همان روز، پسلرزه بزرگی به بزرگی ۷.۱ در شهر لوآنشیان، در فاصله ۷۰ کیلومتری شمال شرقی، رخ داد که خسارات و تلفات بیشتری به بار آورد.
سونامی اقیانوس هند، ۲۰۰۴
کشور: چندین کشور از جمله هند، اندونزی، مالدیو، سریلانکا و تایلند
تعداد قربانیان تخمینی: ۲۲۸ هزار کشته و دهها هزار مفقود
در ۲۶ دسامبر ۲۰۰۴، زلزلهای زیردریایی به بزرگی ۹.۱ در سواحل جزیره سوماترا در اندونزی رخ داد. طی هفت ساعت بعد، یک سونامی که مجموعهای از امواج عظیم اقیانوسی بود، در سراسر اقیانوس هند گسترش یافت و مناطق ساحلی را تا شرق آفریقا ویران کرد. ارتفاع امواج در برخی مناطق به ۹ متر یا بیشتر رسید. این سونامی حدود ۲۲۸ هزار نفر را در ۱۵ کشور به کام مرگ کشاند. اندونزی، هند، مالدیو، سریلانکا و تایلند بیشترین خسارت را متحمل شدند. مقامات اندونزی تخمین زدند که تنها در این کشور بیش از ۲۰۰ هزار نفر جان باختند، به ویژه در استان آچه در شمال سوماترا. در سریلانکا و هند نیز دهها هزار نفر کشته یا مفقود شدند. کشور جزیرهای مالدیو نیز بیش از صد کشته و خسارات اقتصادی زیادی داشت. چندین هزار گردشگر نیز در این فاجعه جان باختند یا ناپدید شدند.
طوفان نینا و فروپاشی سد بانکیائو، ۱۹۷۵
کشور: چین
تعداد قربانیان تخمینی: ۱۷۱ تا ۲۲۰ هزار نفر
در اوت ۱۹۷۵، طوفان نینا به استان هنان در غرب چین حمله کرد. این طوفان باعث فروریختن سد بانکیائو شد که در اوایل دهه ۱۹۵۰ برای کنترل رودخانه هوانگهه (رود زرد) ساخته شده بود. سیلابهای ناشی از طوفان دو برابر ظرفیت سد بودند و باعث فروریختن آن شدند. بر اساس گزارشها، دستکم ۲۶ هزار نفر در سیل جان باختند و حدود ۱۴۵ هزار نفر نیز بر اثر بیماریهای ناشی از آلودگی آب و قحطی فوت کردند. تعداد افرادی که تحت تأثیر این فاجعه قرار گرفتند، بیش از ۱۰ میلیون نفر بود.
زلزله هائیتی، ۲۰۱۰
کشور: هائیتی
تعداد قربانیان تخمینی: ۲۰۰ تا ۳۱۶ هزار نفر
در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۰، زلزلهای به بزرگی ۷ ریشتر در حدود ۲۴ کیلومتری جنوب غربی پایتخت، پورتوپرنس، هائیتی را لرزاند. این زلزله با پسلرزههایی به بزرگی ۵.۹ و ۵.۵ و سپس پسلرزهای دیگر به بزرگی ۵.۹ در ۲۰ ژانویه همراه بود. این زلزله ناشی از تغییر شکل فشاری در امتداد گسل لئوگان، یک گسل رانش پنهان در زیر شهر لئوگان بود. در مورد تعداد کل قربانیان این زلزله بحثهایی وجود دارد. دولت هائیتی تعداد رسمی قربانیان را بیش از ۳۰۰ هزار نفر اعلام کرد که این زلزله را به یکی از بدترین بلایای طبیعی در تاریخ تبدیل میکند، اما تخمینهای دیگر به طور قابل توجهی پایینتر بودند. علاوه بر این، صدها هزار نفر دیگر نیز بیخانمان شدند.
زلزله توکیو-یوکوهاما، ۱۹۲۳
کشور: ژاپن
تعداد قربانیان تخمینی: ۱۴۰ هزار نفر
در اول سپتامبر ۱۹۲۳، زلزلهای به بزرگی ۷.۹ در حدود ظهر، منطقه کلانشهری توکیو-یوکوهاما را لرزاند. تعداد قربانیان این زلزله بیش از ۱۴۰ هزار نفر تخمین زده شد. بیشتر این مرگ و میرها به دلیل آتشسوزیهای گستردهای بود که پس از زلزله رخ داد. صدها هزار خانه یا بر اثر تکانهای زلزله فرو ریختند یا در آتش سوختند. این زلزله همچنین سونامیای به ارتفاع ۱۲ متر در شهر آتامی، در خلیج ساگامی، ایجاد کرد. این زلزله و پیامدهای آن، بزرگترین مرکز تجاری ژاپن را نابود کرد و کشور را برای دههها تحت تأثیر قرار داد.
طوفان بنگلادش، ۱۹۹۱
کشور: بنگلادش
تعداد قربانیان تخمینی: ۱۴۰ هزار نفر
این سامانه جوی از خلیج بنگال آغاز شد و به سمت شمال حرکت کرد. در ۲۸ آوریل، این سامانه به یک طوفان گرمسیری تبدیل شد و یک روز بعد، با سرعت باد ۲۴۰ کیلومتر در ساعت به جنوب چیتاگونگ برخورد کرد. خسارات بلافاصله آغاز شد، زیرا موج طوفان تا ارتفاع ۵ متر دشتهای ساحلی جنوب شرقی بنگلادش را درنوردید. این موج روستاها را شست و برد و مزارع را نابود کرد که منجر به ترس از قحطی گسترده و مشکلات اقتصادی شد. این نگرانیها با یاد طوفان بولا در سال ۱۹۷۰ که تا ۵۰۰ هزار نفر را به کام مرگ کشانده بود، تشدید شد. پس از آن طوفان، چند پناهگاه طوفان ساخته شده بود. اگرچه در سال ۱۹۹۱ برخی به وسیله این پناهگاهها نجات یافتند، اما بسیاری از مردم هشدارها را جدی نگرفته بودند یا هشدارهای کافی به آنها داده نشده بود. در این طوفان حدود ۱۴۰ هزار نفر کشته شدند، ۱۰ میلیون نفر خانههای خود را از دست دادند و خسارات مالی به میلیاردها دلار رسید.
طوفان نرگس، ۲۰۰۸
کشور: میانمار
تعداد قربانیان تخمینی: ۱۳۸ هزار نفر
در روزهای ۲ و ۳ مه ۲۰۰۸، طوفان نرگس به منطقه دلتای ایراوادی در جنوب مرکزی میانمار حمله کرد، روستاها را ویران و حدود ۱۳۸ هزار نفر را به کام مرگ کشاند. ناتوانی دولت در ارائه سریع کمکهای امدادی و عدم تمایل آن به پذیرش کمکهای خارجی یا اجازه ورود به امدادگران بینالمللی، تعداد قربانیان ناشی از بیماری را افزایش داد و انتقادهای شدید جامعه بینالملل را برانگیخت.
سیل ویتنام، ۱۹۷۱
کشور: ویتنام
تعداد قربانیان تخمینی: ۱۰۰ هزار نفر
در اوت ۱۹۷۱، سیلهایی کشور جنگزده ویتنام را درنوردید و حدود ۱۰۰ هزار نفر را در دلتای رودخانه سرخ به کام مرگ کشاند. سیستمهای سد در این منطقه اصلی کشت برنج که معمولاً از پایتخت، هانوی، و مناطق اطراف آن محافظت میکنند، نتوانستند در برابر سیل مقاومت کنند، احتمالاً به دلیل نگهداری ضعیف در طول جنگ.
زلزله سیچوان، ۲۰۰۸
کشور: چین
تعداد قربانیان تخمینی: ۶۹ تا ۹۰ هزار نفر
در ۱۲ مه ۲۰۰۸، زلزلهای ویرانگر به بزرگی ۷.۹ در منطقه کوهستانی مرکزی استان سیچوان در جنوب غربی چین رخ داد. مرکز زلزله در نزدیکی شهر دوجیانگیان، در فاصله حدود ۸۰ کیلومتری غرب-شمال غربی چنگدو، پایتخت استان، و در عمق ۱۹ کیلومتری سطح زمین بود. کل روستاها و شهرهای کوهستانی ویران شدند. در ارزیابی نهایی دولت چین، تقریباً ۹۰ هزار نفر کشته یا مفقود و گمشده فرض شدند. این تعداد شامل بیش از ۵۳۰۰ کودک میشد که اکثر آنها دانشآموزانی بودند که هنگام فروریختن هزاران مدرسه در کلاس درس بودند. پسلرزههای زیادی در روزها، ماهها و سالهای بعد رخ داد، از جمله یک پسلرزه به بزرگی ۵ ریشتر که در مه ۲۰۱۰ چنگدو را لرزاند.
زلزله کشمیر، ۲۰۰۵
کشور: پاکستان، افغانستان و هند
تعداد قربانیان تخمینی: ۷۹ هزار نفر
در ۸ اکتبر ۲۰۰۵، زلزلهای فاجعهبار به بزرگی ۷.۶ ریشتر به بخش تحت کنترل پاکستان در منطقه کشمیر، استان شمال غربی مرزی پاکستان (بعدها خیبر پختونخوا) و بخشهای مجاور هند و افغانستان حمله کرد. تلاشهای امدادی برای نجات بازماندگان به دلیل پسلرزههای متعدد، رانش زمین و ریزش سنگها با مشکل مواجه شد. شدت خسارات و تعداد بالای تلفات به دلیل ساختوساز ضعیف در مناطق آسیبدیده تشدید شد. در کشمیر، دستکم ۷۹ هزار نفر کشته و بیش از ۳۲ هزار ساختمان فروریختند.