برای بسیاری از والدین، تعطیلات تابستانی با دغدغهای آشنا همراه است: «چطور میتوانم این سه ماه را به فرصتی پربار برای رشد فرزندم تبدیل کنم؟»
مدرسه تعطیل شده، اما ذهن کودک همچنان فعال و تشنهی تجربههای تازه است. اینجاست که تابستان، نه صرفاً وقفهای بین دو سال تحصیلی، بلکه یک امکان ناب برای پرورش خلاقیت، استقلال فکری و یادگیری غیرمستقیم فرزندان ماست.
در این میان، کتابهای کودک و نوجوان یکی از مؤثرترین و در دسترسترین ابزارها برای همراهی کودک در این مسیر هستند. کتاب مناسب، همزمان میتواند همبازی کودک در روزهای گرم و طولانی تابستان باشد و هم آموزگاری نامرئی که بدون اجبار، مفاهیم تازهای را به ذهن او وارد میکند. اگرچه امروزه ممکن است دهها کلاس آموزشی- ورزشی، سفر و ابزارهای نوین رسانههای جمعی بخش بزرگی از وقت فرزندانمان را پر کند، اما فراموش نکنیم که خواندن در تابستان به معنی خلق تجربه و تخیل است، امکانی که نباید راه آن را بر هیچ کودکی بست.
پس ضروری است که ما، بهعنوان والدین، با انتخاب هوشمندانهی کتابهایی مناسب، این فضا را برایشان فراهم کنیم؛ و کتابهایی را تهیه یا خریداری کنیم که نه فقط سرگرمکنندهاند، بلکه الهامبخش و پرورندهی ذهن آنها هستند.
اهمیت انتخاب کتابهای مناسب برای تابستان
هر کتابی برای تابستان مناسب نیست. در تابستان، کودک انرژی زیادی دارد، حوصلهاش کمتر به مسائل جدی کشش دارد و بیشتر به دنبال هیجان، طنز، کشف، یا احساسات غریبی است که در طول سال تحصیلی مجال تجربهاش را نداشته است. پس کتابهایی که بتوانند با زبان طنز، روایت پرکشش، شخصیتهای غیرکلیشهای یا فضاهای خیالانگیز او را جذب کنند، بهترین انتخاباند.
با این نگاه انتخاب نادرست کتاب میتواند کودک را از کتاب و کتابخوانی دلزده کند. کتابی که مستقیم پیام میدهد، یا لحنش به لحن بزرگترها نزدیک است، یا ساختارش شبیه درس و مشق است، بعید است بتواند جای بازی و تبلت را در تابستان بگیرد. اما کتابی که کودک را جدی بگیرد، که قصهای بگوید که خواننده خودش را در آن پیدا کند، نهتنها برای تابستان که برای تمام سال قابلاستفاده است.
۵ کتاب کودکانه پیشنهادی برای تعطیلات تابستانی
در میان حجم زیاد کتابهای کودک، پیدا کردن آثاری که با روحیهی تابستانی بچهها هماهنگ باشند، کار سادهای نیست. کتابهایی که هم جذاب باشند، هم چیزی یاد بدهند و هم بدون فشار، ذهن کودک را به بازی بگیرند. ما پنج عنوان کودکانه را گلچین کردهایم که هرکدام در عین سرگرمکنندگی، پیامهایی ارزشمند در دل خود دارند.
درخت بخشنده
خواندن اثر ماندگار شل سیلور استاین بر هر فردی واجب است مخصوصا اگر تابستان باشد و فرزندان ما تعامل بیشتری با طبیعت و درختان داشته باشند.
داستان این کتاب درمورد پسر کوچکی است که به درخت خود عشق میورزد اما بالاخره روزی میرسد که او کارهای مهمتری دارد او درخت را ترک میکند اما هر زمان که بازمیگردد و چیزی از درخت طلب میکند درخت هر بار با محبت برخورد کرده و او را بیپاسخ نمیگذارد. این کتاب پر از تصویر و تخیل است و دیدگاه جدیدی درباره ی دوستی واقعی را به فرزندان ما ارایه می دهد.
دختری که هیچ وقت اشتباه نمی کرد
قهرمان این داستان، دختری به نام بئاتریس است که همه او را بهخاطر کامل بودنش میشناسند. او نهتنها جلوی دوربین، بلکه در خانه، مدرسه، نزد معلمان، دوستان، خانواده و حتی برادرش، هیچوقت اشتباه نمیکند. همه به او لقب «دختری که هرگز اشتباه نمیکرد» دادهاند. در مقابل، برادر کوچکترش کارل عاشق اشتباه کردن و تجربههای تازه است.
بئاتریس از اینکه اشتباه کند، میترسد. نظم بینقص و تلاش مداومش برای بیعیب بودن، او را به دختری تبدیل کرده که به خودش سخت میگیرد، اعتماد به نفسش آسیب میبیند، و از تفریح و بازیهای کودکانه دور میماند.
اما روزی در جریان یک مسابقه تردستی، اتفاقی غیرمنتظره میافتد: بئاتریس اشتباه میکند! در حالی که همه انتظار دارند ناراحت شود، او با آرامش با این تجربه برخورد میکند و تصمیم میگیرد از این به بعد زندگی واقعیتری داشته باشد — با اشتباه، بازی، شادی و دوستی.
شاهزاده خانم و اژدهای نه چندان ترسناک
تابستان برای بسیاری از کودکان فصل رویاپردازی است بنابر این کتابی که به شما معرفی میکنیم قرار است لحظاتی پر از رویا را برای فرزندتان بسازد. برگِ گل، شاهزاده خانمی است که هیچ شباهتی به تصویر کلیشهای از شاهزاده خانمها ندارد. او پرسروصدا، شجاع و سرسخت است؛ به جای پوشیدن لباسهای تمیز و درخشان، لباسهایش خاکی و پارهاند، از دیوار قصر بالا میرود، با خرسها کشتی میگیرد و شمشیری نقرهای به کمر دارد.
روزی در جنگل، با صدای گریهی بلندی روبرو میشود و با شجاعت خود را به منبع صدا میرساند. آن صدا متعلق به یک اژدهای غمگین است؛ اژدهایی که دیگران تصور میکنند باید ترسناک و شرور باشد، اما در واقع مهربان، دلسوز و تنهاست و از بازی، جمعکردن اشیای براق و خالهبازی لذت میبرد.
کارآگاه هری و الماس گمشده
وقتی نگین الماس حلقهی نامزدی دوشیزه مَکل گم میشود، بلا بر سر کلاس دوم «ب» سایه میاندازد. اما خوشبختانه، هری وارد ماجرا میشود تا پرونده را حل کند!
نمایش استعدادیابی کلاس سوم در راه است و هری تصمیم دارد استعدادش را به عنوان بهترین کارآگاه دبستان ساوث به همه نشان بدهد. از طرفی، دو هنوز نمیداند چه استعدادی دارد و برای نمایش چه کاری باید انجام دهد.
حالا این دو دوست صمیمی باید دست به کار شوند: هم باید الماس معلم را پیدا کنند، هم استعداد پنهان دو را کشف کنند. وگرنه ممکن است نمایش استعدادیابی برای هر دوی آنها به فاجعهای بزرگ تبدیل شود!
نپرس چرا این جوری شد
هر دفعه که سام از خانه بیرون میرود، باید به کلی سوال جواب بدهد: چه اتفاقی برایت افتاده؟ کار کوسه بوده؟ کار دزد بوده؟ یا شیر؟ کنده شده؟ برای پایش چه اتفاقی افتاده؟ ولی آیا اصلا او مجبور است به چنین سوالی جواب بدهد؟
به نظر میرسد سام شبیه سایر بچههایی است که تابستانها در حیاط، باشگاه و اردوهای تابستانی کلی اتفاق را تجربه میکند.
این کتاب کودک، مخاطبش را به پذیرش تفاوتهای ظاهری دعوت میکند و نشان میدهد دوستی بر پایهی احترام و درک شکل میگیرد، نه شباهت. همچنین به آنها یادکه درباره مسائل شخصی دیگران کنجکاوی نکنند.
انواع کتاب های مناسب برای کودکان و نوجوانان را از این لینک خریداری کنید.
چگونه کودکان را به خواندن این کتابها تشویق کنیم؟
برای تشویق فرزندتان به کتابخواندن، باید به یاد داشته باشیم که «اجبار» دقیقاً همان چیزی است که باید از آن دوری کنید. کتابخواندن در تابستان باید با لذت همراه باشد، نه با حس وظیفه. ما اینجا چند پیشنهاد کاربردی برای تبدیل کتاب به بخشی از روزهای تابستانی داریم:
کتاب را به یک ماجرا تبدیل کنید
بهجای گفتنِ «بشین کتاب بخون»، میتوان گفت: «بیا ببین این گربهی چکمهپوش چه کارهای عجیبی میکنه!» کودک وقتی حس کند دارد وارد یک ماجراجویی میشود، راحتتر با کتاب ارتباط برقرار میکند.
کتابخوانی را به فعالیتی جمعی تبدیل کنید
اگر کودک هنوز کتابخوان قهاری نیست، با هم کتاب بخوانید، نقشها را تقسیم کنید، صداهای مختلف درآورید، یا حتی از بعضی صفحهها نمایش بسازید.
فضای مناسب برای خواندن فراهم کنید
گوشهای از خانه را با بالش، چراغ کوچک و چند کتاب، به «کمپ تابستانی کتاب» تبدیل کنید. کودک با داشتن یک فضای مخصوص، احساس تعلق بیشتری به کتابخوانی پیدا میکند.
کتاب را بهانهای برای گفتگو کنید، نه ارزیابی
بعد از خواندن یک کتاب، از کودک نخواهید “بگو داستان درباره چی بود؟” بپرسید: «اگه جای اون شخصیت بودی، چیکار میکردی؟»، این گفتوگوهای آزاد، به کودک یاد میدهند که کتاب فقط یک متن نیست، بلکه جهانی است برای ورود، تجربه و گفتگو.
راهنمای شناسایی علایق کودکان برای انتخاب کتاب مناسب
تبدیل کردن کتاب به ابزار سفر و ماجراجویی
اگر سفر میروید (حتی سفرهای کوتاه درونشهری)، یک کتاب هم همراه بچه داشته باشید. به او بگویید: “این کتاب مخصوص این سفره، فقط توی این سفر خونده میشه.” این کار حالوهوای خاص و ماجراجویانه به کتاب داده و باعث میشود بچه منتظر لحظهی خواندن باشد.
سخن آخر
کتابهایی که به کودکمان کادو میدهیم، میتوانند قایقهایی باشند برای سفر به سرزمینهای ناشناخته، به دل خیال، به دنیای خودشناسی، به نقطهای که اشتباه کردن نه ترس دارد، نه تنبیه. کتابها میتوانند دوستِی بامزه، جسور، متفاوت و صمیمی در کنار کودکمان باشند؛ در سفر، در ظهرهای گرم، در شبهایی که خواب به چشمشان نمیآید یا وقتهایی که هیچکس برای بازی نیست.
پس قدرت آنها را دست کم نگیرید.